Deprecated: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; plgSystemCSSConfig has a deprecated constructor in /home/public/sites/www.oostwold.com/plugins/system/cssconfig/cssconfig.php on line 29
Reisverslag "De Ommelanden"

Reisverslag "De Ommelanden"

Geschreven: zondag 24 december 2017 Geschreven door: Weiko Piebes

Geschreven door Weiko Piebes

In de bocht van de Hoofdstraat in Oostwold stoppen we even. We treffen hier een kerkje en beeld aan. De oude Hervormde kerk - een laatgotische - werd in september 1908 afgebroken, zodat de zeventiende-eeuwse grafzerken ouder zijn dan het huidige kerkje dat er daarna werd gebouwd. Het oude kerkje werd in 1514 versterkt door de Hertog van Saksen. Gelukkig zijn er nog enkele foto's gemaakt, voordat het werd afgebroken.


De oude kerk van Oostwold, foto ± 1906
bron: RUG Digital Collections: N.H. kerk Oostwold;

De architect H.J. Meek uit Tolbert werd bij de herbouw betrokken, het moest echter eerst afgebroken worden. Maar liefst 24 gegadigden tekenden in voor zowel de afbraak en opbouw. Het duurst was J. Pool uit Den Andel, deze schreef een bedrag van ƒ 6400,- op het briefje. Ruim ƒ 1300,- goedkoper was H. Gjaltema uit Marum, die ƒ 5080,- vroeg. De gunning werd aangehouden. Eind augustus kreeg de architect een bevestiging van zijn eerst geweigerde verzoek om de toren deels van hout te mogen maken. 14 februari kon het nieuwe kerkgebouw gewijd worden onder grote belangstelling. Zij hoorden dominee K. Lijfering het oude motto (Ps. 84:11) van de oude kerk uitspreken, dat sinds 1779 op een beschilderd raam had gestaan. Ook dankte hij de kerkvoogden Van der Boogh en Sinnige voor hun inzet. Ook werd de architect Meek, opzichter Joh. van Houten uit Leek en de aannemer H. Gjaltema uit Marum bedankt.
Hier, aan het einde van de zandrug, ontstond dit dorp in de oostelijk gelegen broeklanden of moerassige wildernis, Oostwold. Het stroompje De Gave en De Munnikesloot waren tot 1861 de vaarwegen. In dat jaar werd een eerste landweg aangelegd tussen Midwolde en De Poffert. Door visrechten van het Leekstermeer weten dat Oostwold in 1449 al bestond 1.

 


Achterzijde Oostwold gegeven aan De Gave en kaartdetail 96
bron: Historische atlas Groningen : chromotopografische kaart des rijks, 1:25.000 / [G.L. Wieberdink (samenstelling)]. - Den Ilp : Robas Producties, 1990. - ISBN 90-72770-09-9. - No 96;

Oostwold gegeven aan De Gave staat er op de achterkant van het beeld. Verder zien we een uitsnede van het dorp met daarin De Gave rivierduin waarop het dorp is ontstaan. Jikke J. Jager (Haarlemmerliede en Spaarnwoude, 1951) uit Midwolde maakte dit beeld in opdracht van de Dorpsvernieuwingscommissie Oostwold, dat op 1 juli 1998 werd onthuld door zes kinderen, waarbij de commissievoorzitter, Jaap Diepstra en de burgemeester S. de Jong een woord spraken. We kwamen Jager al eerder tegen .
Op de voorkant komen we de monniken, de boeren, de schippers en diverse schepen tegen. De kerkwierde, molen, met paard en wagen over de dijkwegen worden verbeeld. Hierna gaat het hard in de tijd, want ook de hoogspanningsmasten, schotels en satellieten ontbreken niet 2.

Enkele boerderijen bestaan al enige tijd en kunnen op de kaart zo teruggevonden worden. De Botterheerd, in 1799 bewoond door Wijger Mintes, ligt zo'n 250 meter / 5 minuten lopen ten westen van de kerk. Het recht van vissen en jagen was hierop in vroegere tijden gelegen.
Daarnaast zou er even ver ten oosten van de kerk de door raadsheer Scato Gockinga verfraaide boerderij De Gockingaheerd liggen. Even ver ten noorden hiervan ligt de beroemde en beruchte boerderij Gavekoek. Het verhaal gaat dat de veepest de meier van Gavekoek, Pieter Jacobs ( - 1780) in de problemen brengt, waarna het vervolg van zijn leven en de levens van daarop volgende en gerelateerde levens volledig uit de hand lopen 3.

Van deze boerderijen kunnen we vanaf de Hoofdstraat niets zien, zodat we langs De Gave bij De Poffert langs het Hoendiep verder rijden.

noten:

1.
Tussen Hunze en Lauwers : Kultuur-historische schetsen uit het Groninger Westerkwartier / G.H. Ligterink. - Groningen : J. Niemeijer, 1968. - Tweede druk 1976. - ISBN 90-606-2151-4. - p. 396;
323x Groningen : van Adorp tot Zuurdijk / Peter en Klaske Karstkarel. - [Leeuwarden] : Noordboek, 2009. - ISBN 978-90-330-0770-5. - p. 362;
Groningen : Stad en Ommeland / Albert Buursma, Marina van der Ploeg (tekst); Willem Friedrich (foto). - Bedum : Profiel, 2008. - ISBN 978-90-5294-426-5. - p. 388;
Delpher: Nieuwsblad van het Noorden, 28-08-1908 Afloop van verk. en aanb., 18-10-1908 Gemeenteraden., 17-2-1909 Gemeentelijk Nieuws.;
Peter Wortel Artikel magazine Groninger kerken 2010;
Oostwold.com Historie;
Kerken in beeld Oostwold (Westerkwartier);
Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden / A.J. van der Aa. - 13 delen. - Gorinchem : Jacobus Noorduyn, 1839-1851: Achtste deel: N-O. - 1846. - p. 568;

2.

Mens & Dier in Steen & Brons / René en Peter van der Krogt Levensboom - Jikke Jager;
Exto.nl Jikke Jager;
Oostwold.com Levensboom van Jikke Jager;

3.

Tussen Hunze en Lauwers : Kultuur-historische schetsen uit het Groninger Westerkwartier / G.H. Ligterink. - Groningen : J. Niemeijer, 1968. - Tweede druk 1976. - ISBN 90-606-2151-4. - p. 394;
Verhaal over de beruchte boerderij Gavekoek zou uitgebreid beschreven zijn door ds I. Hamming in de (Geref.) Groniner Kerkbode;
Oostwold al 7 eeuwen in beweging / Jaap Diepstra (in: Westerkrant, 18-2-2014, p. 10 of Oostwold 13-2-2014);
Groninger Archieven - Schoolmeesterrapporten Oostwold (De Leek);
Wikipedia Scato Gockinga (1624-1683);

internetraadpleging: 4-12-2017